Στις 22 Μαΐου 2026 δημοσιεύθηκε ο νόμος 5303/2026, ο οποίος αντικαθιστά εξ ολοκλήρου το κληρονομικό δίκαιο που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα. Οι νέες ρυθμίσεις θα ισχύσουν για κληρονομίες προσώπων που θα πεθάνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Όσοι έχουν ήδη συντάξει διαθήκη ή σχεδιάζουν να το κάνουν, καλό είναι να γνωρίζουν τι αλλάζει, ώστε να προσαρμόσουν εγκαίρως τις επιλογές τους.
Η νόμιμη μοίρα αλλάζει χαρακτήρα, όχι ποσοστό
Πολλοί πιστεύουν ότι το νέο δίκαιο μειώνει ή αυξάνει το ποσοστό της νόμιμης μοίρας. Αυτό δεν ισχύει: το ποσοστό παραμένει το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας, όπως και σήμερα. Αυτό που αλλάζει ριζικά είναι η νομική της φύση. Μέχρι σήμερα, ο μεριδούχος ήταν κληρονόμος και είχε δικαίωμα σε συγκεκριμένο μερίδιο επί της ίδιας της περιουσίας. Από τον Σεπτέμβριο, ο μεριδούχος δεν θα είναι πλέον κληρονόμος, αλλά δανειστής της κληρονομίας. Θα έχει δηλαδή χρηματική αξίωση κατά του κληρονόμου, την οποία θα πρέπει να διεκδικήσει με αγωγή στην τακτική διαδικασία, χωρίς να αναγράφεται στο κληρονομητήριο. Για να προστατευθεί αυτή η αξίωση, ο νόμος προβλέπει δικαίωμα εγγραφής υποθήκης και προνόμιο κατά την αναγκαστική εκτέλεση. Σε ειδικές περιπτώσεις, το δικαστήριο μπορεί ακόμη να διατάξει απόδοση συγκεκριμένου περιουσιακού στοιχείου αντί χρηματικού ποσού.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι όσοι θεωρούν ότι θίγεται η νόμιμη μοίρα τους θα πρέπει να είναι πιο προσεκτικοί με τις προθεσμίες, καθώς πλέον μιλάμε για ενοχική αξίωση που παραγράφεται.
Αναβαθμίζεται σημαντικά η θέση του συζύγου
Μία από τις πιο αισθητές αλλαγές αφορά τον επιζώντα σύζυγο. Στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, το μερίδιό του αυξάνεται όταν συντρέχει με τέκνα: λαμβάνει το 1/3 αν υπάρχει ένα τέκνο και το 1/4 αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα, ενώ μέχρι σήμερα λάμβανε πάντα το 1/4. Επιπλέον, ο σύζυγος αποκτά πλέον αποκλειστική κλήση στην 3η τάξη συγγενών, προηγούμενος των παππούδων και θείων, ενώ μέχρι σήμερα καλούνταν μόνο στην 5η τάξη. Αποκτά επίσης δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης της οικογενειακής στέγης για ένα έτος από τον θάνατο, και τη δυνατότητα να επιλέξει, αντί της κληρονομικής μερίδας, την επικαρπία σε περιουσιακά στοιχεία της κληρονομίας.
Κληρονομικά δικαιώματα και για συντρόφους σε ελεύθερη ένωση
Για πρώτη φορά αναγνωρίζονται κληρονομικά δικαιώματα σε πρόσωπα που συμβίωναν χωρίς γάμο, εφόσον η συμβίωση διήρκεσε τουλάχιστον τρία χρόνια πριν τον θάνατο, ή χωρίς χρονικό περιορισμό αν υπήρχαν κοινά τέκνα. Ο σύντροφος αποκτά δικαίωμα εξαιρέτου, αποκλειστική χρήση της οικογενειακής στέγης για ένα έτος, και, αν δεν υπάρχουν κληρονόμοι σε προηγούμενη τάξη, εξ αδιαθέτου κληρονομικό δικαίωμα στην 5η τάξη, κατόπιν δικαστικής αναγνώρισης.
Δύο νέοι θεσμοί: κληρονομικές συμβάσεις
Ο νόμος εισάγει δύο εργαλεία που δεν υπήρχαν μέχρι σήμερα στο ελληνικό δίκαιο:
Η κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου επιτρέπει σε κάποιον να εγκαταστήσει κληρονόμο, να συστήσει κληροδοσία ή να επιλέξει το εφαρμοστέο δίκαιο μέσω σύμβασης και όχι μόνο μέσω διαθήκης. Σε αντίθεση με τη διαθήκη, δεν ανακαλείται μονομερώς με μεταγενέστερη διάταξη τελευταίας βούλησης, παρά μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε περιπτώσεις οικογενειακών επιχειρήσεων ή όταν επιδιώκεται δεσμευτικός οικογενειακός σχεδιασμός.
Η σύμβαση παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα επιτρέπει σε κάποιον να παραιτηθεί, ολικά ή μερικά, ακόμη και μόνο από τη νόμιμη μοίρα του, έναντι ή χωρίς αντάλλαγμα. Πρόκειται για χρήσιμο εργαλείο διευθέτησης κληρονομικών ζητημάτων ενόσω ζει ακόμη ο κληρονομούμενος.
Αλλαγές και στις διαθήκες
Η ιδιόγραφη διαθήκη γίνεται πιο ανθεκτική σε τυπικά ελαττώματα: λάθος ή ελλιπής χρονολογία δεν επιφέρει πλέον αυτόματα ακυρότητα. Παράλληλα, θεσπίζεται ειδική προστασία για νοσηλευόμενους, καθιστώντας άκυρη τη διαθήκη τους κατά το μέρος που εγκαθιστά κληρονόμους πρόσωπα συνδεδεμένα με το ίδρυμα περίθαλψης. Αλλάζει επίσης ριζικά η διαδικασία κήρυξης ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας, η οποία πλέον γίνεται από συμβολαιογράφο με ένορκη εξέταση μαρτύρων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, υποχρεωτική γραφολογική πραγματογνωμοσύνη.
Τι σημαίνει αυτό για εσάς
Στο γραφείο μας παρακολουθούμε στενά την εφαρμογή του νέου νόμου και βοηθάμε τους πελάτες μας να αναθεωρήσουν διαθήκες, να εξετάσουν τη χρησιμότητα κληρονομικής σύμβασης ή σύμβασης παραίτησης, και να κατανοήσουν πώς επηρεάζεται η θέση τους ως μεριδούχων ή κληρονόμων. Αν έχετε ήδη συντάξει διαθήκη ή σχεδιάζετε κληρονομικό προγραμματισμό, είναι η κατάλληλη στιγμή να μιλήσουμε.
