Ο χωρισμός ενός ζευγαριού αποτελεί αναμφίβολα μία δύσκολη και ιδιαίτερα φορτισμένη συναισθηματικά περίοδο. Όταν όμως υπάρχουν ανήλικα παιδιά, η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη, καθώς οι γονείς καλούνται να λάβουν αποφάσεις που θα επηρεάσουν καθοριστικά τη ζωή και την ανάπτυξή τους. Ένα από τα συνηθέστερα ερωτήματα που απασχολούν τους γονείς είναι ποιος θα έχει την επιμέλεια των παιδιών και με ποια κριτήρια θα αποφασίσει το δικαστήριο.
Στην πράξη, παρατηρείται συχνά η λανθασμένη αντίληψη ότι η επιμέλεια απονέμεται σχεδόν πάντοτε στη μητέρα ή ότι μετά τις πρόσφατες αλλαγές στο οικογενειακό δίκαιο υπάρχει υποχρεωτικά ίση κατανομή του χρόνου παραμονής του παιδιού με κάθε γονέα. Η πραγματικότητα, όμως, είναι πολύ διαφορετική. Ο νόμος 4800/2021 δεν καθιερώνει υποχρεωτική ισόχρονη κατανομή· προβλέπει μόνο ένα μαχητό τεκμήριο ότι ο γονέας με τον οποίο δεν διαμένει μόνιμα το παιδί έχει δικαίωμα επικοινωνίας τουλάχιστον στο 1/3 του συνολικού χρόνου του, χωρίς αυτό να σημαίνει αυτόματα ισόχρονη ή εναλλασσόμενη διαμονή.
Το συμφέρον του παιδιού αποτελεί τον βασικό κανόνα
Κάθε απόφαση που λαμβάνεται από το δικαστήριο έχει ως μοναδικό γνώμονα το συμφέρον του ανηλίκου. Δεν εξετάζεται ποιος γονέας έχει μεγαλύτερα εισοδήματα, ποιος διαθέτει μεγαλύτερη κατοικία ή ποιος επιθυμεί περισσότερο να έχει το παιδί μαζί του. Το δικαστήριο αναζητά τη λύση που θα εξασφαλίσει στο παιδί σταθερότητα, ασφάλεια και ομαλή ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη.
Το συμφέρον αυτό αξιολογείται σε κάθε υπόθεση ξεχωριστά. Δεν υπάρχουν τυποποιημένες λύσεις ούτε γενικοί κανόνες που εφαρμόζονται σε όλες τις οικογένειες.
Τι είναι η γονική μέριμνα και τι η επιμέλεια;
Πολλοί συγχέουν τις δύο έννοιες. Η γονική μέριμνα περιλαμβάνει το σύνολο των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των γονέων απέναντι στο παιδί, όπως η εκπαίδευση, η υγεία, η ανατροφή, η διαχείριση της περιουσίας του και η λήψη σημαντικών αποφάσεων για τη ζωή του.
Η επιμέλεια αποτελεί μέρος της γονικής μέριμνας και αφορά κυρίως την καθημερινή φροντίδα του παιδιού: με ποιον διαμένει, ποιος οργανώνει την καθημερινότητά του, ποιος το συνοδεύει στις δραστηριότητές του και ποιος καλύπτει τις καθημερινές του ανάγκες.
Μετά τον χωρισμό, οι γονείς εξακολουθούν κατά κανόνα να ασκούν από κοινού τη γονική μέριμνα, ακόμη και αν η επιμέλεια ανατεθεί κυρίως στον έναν από αυτούς.
Ποια στοιχεία λαμβάνει υπόψη το δικαστήριο;
Στις περισσότερες υποθέσεις το δικαστήριο εξετάζει:
ποιος γονέας ασχολούνταν ουσιαστικά με την καθημερινή φροντίδα του παιδιού πριν από τον χωρισμό, ποια είναι η σχέση του παιδιού με κάθε γονέα, την ηλικία και τις ιδιαίτερες ανάγκες του παιδιού, τη σταθερότητα του οικογενειακού περιβάλλοντος, την ψυχική και σωματική υγεία των γονέων, τις συνθήκες διαβίωσης, τη δυνατότητα συνεργασίας μεταξύ των γονέων, τυχόν περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας ή κακοποιητικής συμπεριφοράς, τη γνώμη του ίδιου του παιδιού, όταν η ηλικία και η ωριμότητά του το επιτρέπουν.
Καμία από τις παραπάνω παραμέτρους δεν είναι από μόνη της καθοριστική. Το δικαστήριο σχηματίζει συνολική εικόνα αξιολογώντας όλα τα αποδεικτικά στοιχεία.
Η συνεργασία των γονέων έχει ιδιαίτερη σημασία
Ένα στοιχείο που τα τελευταία χρόνια αξιολογείται όλο και περισσότερο είναι η δυνατότητα κάθε γονέα να συνεργάζεται με τον άλλον.
Το δικαστήριο δεν επιβραβεύει τον γονέα που δημιουργεί συνεχείς εντάσεις, εμποδίζει την επικοινωνία του παιδιού με τον άλλο γονέα ή επιχειρεί να επηρεάσει αρνητικά το παιδί εναντίον του.
Αντίθετα, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην ικανότητα του κάθε γονέα να προάγει την ομαλή σχέση του παιδιού και με τους δύο γονείς, καθώς αυτό θεωρείται βασικό στοιχείο της υγιούς ανάπτυξής του.
Η επικοινωνία δεν αποτελεί «ανταμοιβή»
Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που παρατηρούνται στην πράξη είναι η χρήση της επικοινωνίας ως μέσο πίεσης.
Η επικοινωνία του παιδιού με τον γονέα που δεν διαμένει μαζί του αποτελεί δικαίωμα του ίδιου του παιδιού και όχι προνόμιο του γονέα.
Η άρνηση επικοινωνίας χωρίς σοβαρό λόγο μπορεί να δημιουργήσει σημαντικά προβλήματα τόσο στη δικαστική κρίση όσο και στη μελλοντική σχέση του παιδιού με τον γονέα του.
Η διατροφή αποτελεί διαφορετικό ζήτημα
Συχνά οι γονείς θεωρούν ότι εάν δεν καταβάλλεται διατροφή μπορούν να διακόψουν την επικοινωνία ή αντίστροφα.
Η αντίληψη αυτή είναι νομικά εσφαλμένη.
Η διατροφή και η επικοινωνία αποτελούν δύο εντελώς διαφορετικά δικαιώματα και υποχρεώσεις.
Ο γονέας που δεν καταβάλλει τη διατροφή μπορεί να αντιμετωπίσει αστικές και ποινικές συνέπειες, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι χάνει αυτομάτως το δικαίωμα επικοινωνίας με το παιδί του.
Αντίστοιχα, η παρεμπόδιση της επικοινωνίας δεν απαλλάσσει τον υπόχρεο από την υποχρέωση καταβολής διατροφής.
Η σημασία των ασφαλιστικών μέτρων
Σε πολλές περιπτώσεις απαιτείται άμεση δικαστική παρέμβαση.
Μέσω της διαδικασίας των ασφαλιστικών μέτρων το δικαστήριο μπορεί να ρυθμίσει προσωρινά ζητήματα επιμέλειας, επικοινωνίας και διατροφής μέχρι να εκδοθεί οριστική απόφαση.
Η σωστή προετοιμασία του φακέλου, η συλλογή αποδεικτικών στοιχείων και η έγκαιρη νομική συμβουλή είναι καθοριστικής σημασίας, καθώς οι προσωρινές ρυθμίσεις επηρεάζουν συχνά και την τελική έκβαση της υπόθεσης.
Τι πρέπει να αποφεύγουν οι γονείς
Η εμπειρία δείχνει ότι ορισμένες συμπεριφορές λειτουργούν τελικά εις βάρος τόσο των ίδιων όσο και των παιδιών.
Είναι σημαντικό να αποφεύγονται:
οι προσβολές του άλλου γονέα μπροστά στο παιδί, η εμπλοκή του παιδιού στις δικαστικές διαφορές, η άσκηση πίεσης ώστε το παιδί να επιλέξει γονέα, η άρνηση επικοινωνίας χωρίς σοβαρό λόγο, η καταγραφή ή δημοσίευση προσωπικών στιγμών του παιδιού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με σκοπό τη δημιουργία αποδεικτικών στοιχείων.
Οι πρακτικές αυτές όχι μόνο επιβαρύνουν ψυχολογικά το παιδί αλλά αξιολογούνται και αρνητικά από τα δικαστήρια.
Κάθε υπόθεση είναι μοναδική
Δεν υπάρχουν δύο ίδιες οικογένειες.
Για τον λόγο αυτό δεν υπάρχουν ούτε έτοιμες λύσεις.
Η σωστή αντιμετώπιση κάθε υπόθεσης απαιτεί προσεκτική μελέτη των πραγματικών περιστατικών, αξιολόγηση των διαθέσιμων αποδεικτικών μέσων και εξατομικευμένη νομική στρατηγική.
Η έγκαιρη νομική καθοδήγηση μπορεί να συμβάλει όχι μόνο στην προστασία των δικαιωμάτων των γονέων αλλά κυρίως στη διασφάλιση της ομαλής ανάπτυξης του παιδιού.
Το γραφείο μας αναλαμβάνει υποθέσεις οικογενειακού δικαίου με ιδιαίτερη ευαισθησία και υπευθυνότητα, επιδιώκοντας κατά προτεραιότητα τη συναινετική επίλυση των διαφορών όταν αυτό είναι προς όφελος των μερών και κυρίως των παιδιών. Όταν όμως απαιτείται δικαστική προστασία, παρέχουμε ολοκληρωμένη νομική εκπροσώπηση σε υποθέσεις επιμέλειας, γονικής μέριμνας, επικοινωνίας, διατροφής, ασφαλιστικών μέτρων και διαζυγίων, με γνώμονα πάντοτε το συμφέρον του ανηλίκου και την αποτελεσματική προάσπιση των δικαιωμάτων των εντολέων μας.
