Ένα σημείωμα κατάταξης που δεν αντιμετωπίστηκε εγκαίρως, μία αναβολή που έληξε χωρίς να γίνει αντιληπτό, πολυετής διαμονή στο εξωτερικό ή ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας μπορούν να δημιουργήσουν μία στρατολογική εκκρεμότητα που δεν είναι πάντοτε εύκολο να τακτοποιηθεί.

Συχνά ο ενδιαφερόμενος απευθύνεται σε δικηγόρο όταν το πρόβλημα έχει ήδη προχωρήσει: έχει κηρυχθεί ανυπότακτος, έχει επιβληθεί διοικητικό πρόστιμο, υπάρχει ποινική διαδικασία ή χρειάζεται να επιστρέψει στην Ελλάδα και δεν γνωρίζει ποιες συνέπειες μπορεί να αντιμετωπίσει.

Στις περιπτώσεις αυτές το πρώτο βήμα δεν είναι να κατατεθεί βιαστικά μία αίτηση. Πρέπει πρώτα να εξακριβωθεί με ακρίβεια η στρατολογική κατάσταση του ενδιαφερομένου και να διαπιστωθεί ποια διαδικασία προβλέπεται για τη συγκεκριμένη περίπτωση.

Αναβολή, απαλλαγή, ανυποταξία και λιποταξία δεν είναι το ίδιο

Οι όροι αυτοί χρησιμοποιούνται συχνά σαν να περιγράφουν περίπου την ίδια κατάσταση. Νομικά όμως πρόκειται για εντελώς διαφορετικές περιπτώσεις.

Η αναβολή κατάταξης μεταθέτει νόμιμα την υποχρέωση κατάταξης για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και για λόγο που αναγνωρίζει η νομοθεσία.

Η απαλλαγή έχει διαφορετικό αποτέλεσμα: εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις και ολοκληρωθεί η προβλεπόμενη διαδικασία, το πρόσωπο απαλλάσσεται από την υποχρέωση εκπλήρωσης στρατιωτικής υπηρεσίας.

Η ανυποταξία αφορά εκείνον που, ενώ υποχρεούται να καταταγεί και δεν βρίσκεται νόμιμα εκτός Ενόπλων Δυνάμεων, δεν παρουσιάζεται κατά την οφειλόμενη ημερομηνία.

Η λιποταξία, αντίθετα, προϋποθέτει ότι το πρόσωπο έχει ήδη στρατιωτική ιδιότητα και απομακρύνεται ή απουσιάζει από την υπηρεσία του υπό τις προϋποθέσεις που ορίζει η στρατιωτική νομοθεσία.

Η διάκριση είναι ουσιώδης, γιατί διαφορετικές είναι οι συνέπειες και διαφορετικός ο τρόπος αντιμετώπισης κάθε περίπτωσης.

Πότε μπορεί να δοθεί αναβολή στράτευσης;

Η νομοθεσία προβλέπει περισσότερες από μία κατηγορίες αναβολής και δεν υπάρχει μία ενιαία διαδικασία που εφαρμόζεται σε όλους.

Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να τίθεται ζήτημα αναβολής λόγω σπουδών ή συμμετοχής σε διαδικασία εισαγωγής σε σχολή, για λόγους υγείας, λόγω νοσηλείας, για κοινωνικούς λόγους ή για άλλες ειδικές περιπτώσεις που προβλέπει η στρατολογική νομοθεσία.

Για παράδειγμα, η ισχύουσα διαδικασία προβλέπει δυνατότητα αναβολής για υποψήφιους σπουδαστές σχολών εσωτερικού ή εξωτερικού, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις. Αντίστοιχα, υπάρχει ειδική διαδικασία όταν ο στρατεύσιμος νοσηλεύεται κατά τον χρόνο κατά τον οποίο υποχρεούται να καταταγεί.

Το κρίσιμο όμως είναι ο χρόνος.

Το ότι κάποιος έχει πράγματι έναν λόγο που θα μπορούσε να δικαιολογήσει αναβολή δεν σημαίνει ότι μπορεί να αγνοήσει το σημείωμα κατάταξης και να ασχοληθεί με το ζήτημα μήνες αργότερα. Κάθε κατηγορία έχει τις δικές της προϋποθέσεις, προθεσμίες και δικαιολογητικά.

Γι’ αυτό η αναβολή πρέπει να εξετάζεται πριν από την ημερομηνία κατάταξης και όχι όταν έχει ήδη δημιουργηθεί ανυποταξία.

Αναβολή και απαλλαγή για λόγους υγείας

Ιδιαίτερη κατηγορία αποτελούν οι περιπτώσεις στις οποίες υπάρχει σωματικό ή ψυχικό πρόβλημα υγείας.

Εδώ χρειάζεται μία βασική διευκρίνιση: η ύπαρξη μιας διάγνωσης από μόνη της δεν σημαίνει αυτομάτως απαλλαγή από τη στράτευση.

Η κρίση για τη σωματική ικανότητα γίνεται μέσα από την προβλεπόμενη στρατιωτική υγειονομική διαδικασία και από τα αρμόδια όργανα.

Ο ιατρικός φάκελος έχει, επομένως, ουσιαστική σημασία. Πρέπει να αποτυπώνει πραγματικά την κατάσταση του ενδιαφερομένου, το ιστορικό, τη θεραπεία και τη λειτουργική επίδραση του προβλήματος, χωρίς υπερβολές αλλά και χωρίς ελλείψεις.

Υπάρχουν επίσης ειδικές περιπτώσεις απαλλαγής που δεν πρέπει να συγχέονται με τη συνήθη υγειονομική κρίση. Για παράδειγμα, η σημερινή διοικητική διαδικασία προβλέπει απαλλαγή για άτομα με αναπηρία εφ’ όρου ζωής τουλάχιστον 67% και, υπό τις ειδικότερες προϋποθέσεις της διαδικασίας, για πρόσωπα με διάγνωση αυτισμού και αντίστοιχο ποσοστό αναπηρίας.

Τι συμβαίνει όταν κάποιος δεν παρουσιαστεί;

Αυτό είναι το σημείο στο οποίο αρκετές υποθέσεις γίνονται σοβαρότερες.

Η μη εμφάνιση για κατάταξη δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με τη λογική «δεν πήγα στον στρατό, άρα κάποια στιγμή θα το τακτοποιήσω».

Η ανυποταξία έχει τόσο στρατολογικές όσο και ποινικές και διοικητικές συνέπειες.

Με το ισχύον πλαίσιο, η Στρατολογική Υπηρεσία προβαίνει στην κήρυξη σε ανυποταξία όσων δεν κατατάχθηκαν όταν όφειλαν, ενώ προβλέπονται επίσης συγκεκριμένες στερήσεις και περιορισμοί για όσο διαρκεί η κατάσταση της ανυποταξίας.

Επομένως, όταν κάποιος πληροφορείται ότι βρίσκεται σε ανυποταξία, πρέπει να ελεγχθούν τουλάχιστον τρία διαφορετικά ζητήματα:

η ίδια η στρατολογική του κατάσταση, οι διοικητικές συνέπειες που έχουν επιβληθεί και τυχόν ποινική διαδικασία που έχει κινηθεί.

Δεν είναι πάντοτε ένα ενιαίο πρόβλημα που λύνεται με μία μόνο αίτηση.

Ανυποταξία εξωτερικού: μία ιδιαίτερα συχνή περίπτωση

Μεγάλο μέρος των στρατολογικών υποθέσεων αφορά Έλληνες που εγκαταστάθηκαν στο εξωτερικό.

Κάποιος μπορεί να έφυγε από την Ελλάδα σε μικρή ηλικία, να σπούδασε και να εργάστηκε στο εξωτερικό, να απέκτησε οικογένεια εκεί και να διαπιστώσει χρόνια αργότερα ότι στην Ελλάδα υπάρχει στρατολογική εκκρεμότητα.

Στις περιπτώσεις αυτές χρειάζεται να εξεταστεί προσεκτικά ολόκληρο το ιστορικό διαμονής του:

πότε εγκαταστάθηκε στο εξωτερικό, πού είχε την πραγματική του κατοικία, αν και πότε εργάστηκε εκεί, ποιες αναβολές είχε λάβει, πότε αυτές έληξαν και ποια ακριβώς είναι σήμερα η στρατολογική του κατάσταση.

Ιδιαίτερη σημασία μπορεί να έχει και το εάν συντρέχουν οι προϋποθέσεις ειδικού στρατολογικού καθεστώτος λόγω μόνιμης κατοικίας στο εξωτερικό. Αυτό όμως δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο απλώς επειδή κάποιος «ζει χρόνια στη Γερμανία ή στην Αυστραλία». Χρειάζεται συγκεκριμένη τεκμηρίωση και έλεγχος των χρονικών και ουσιαστικών προϋποθέσεων.

Τι είναι η λιποταξία;

Η λιποταξία είναι διαφορετικό ζήτημα και συνδέεται με πρόσωπο που έχει ήδη στρατιωτική ιδιότητα.

Το ισχύον διοικητικό πλαίσιο προβλέπει για τους λιποτάκτες τόσο τις ποινικές συνέπειες του Στρατιωτικού Ποινικού Κώδικα όσο και διοικητικές συνέπειες. Μετά τις αλλαγές του 2026 προβλέπεται, μεταξύ άλλων, χρηματικό πρόστιμο ανά μήνα λιποταξίας μέχρι το προβλεπόμενο ανώτατο όριο.

Γι’ αυτό μία υπόθεση λιποταξίας δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μία απλή στρατολογική αίτηση. Απαιτεί παράλληλο έλεγχο της στρατολογικής και της ποινικής διάστασης της υπόθεσης.

Μπορεί κάποιος που είναι ήδη ανυπότακτος να ζητήσει αναβολή ή απαλλαγή;

Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.

Δεν ισχύει ένας γενικός κανόνας ότι «αν είσαι ανυπότακτος δεν μπορείς να κάνεις τίποτε», αλλά ούτε και ότι κάθε μεταγενέστερη αναβολή εξαφανίζει αυτομάτως ό,τι έχει προηγηθεί.

Το ισχύον πλαίσιο προβλέπει συγκεκριμένους περιορισμούς ως προς ορισμένες αναβολές για λόγους που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της ανυποταξίας.

Αντίστοιχα, σε ορισμένες διαδικασίες απαλλαγής έχει σημασία εάν οι σχετικές προϋποθέσεις υπήρχαν ήδη κατά την ημερομηνία κατά την οποία το πρόσωπο όφειλε να καταταγεί. Για παράδειγμα, αυτό επισημαίνεται ρητά στη διαδικασία απαλλαγής λόγω αναπηρίας.

Επομένως, πρώτα ανασυντίθεται χρονικά η υπόθεση και μετά αποφασίζεται ποια διαδικασία μπορεί πράγματι να ακολουθηθεί.

Η απαλλαγή δεν αφορά μόνο λόγους υγείας

Αυτό επίσης δεν είναι ευρέως γνωστό.

Η στρατολογική νομοθεσία προβλέπει ειδικές κατηγορίες απαλλαγής που συνδέονται με συγκεκριμένη οικογενειακή ή προσωπική κατάσταση.

Σήμερα, για παράδειγμα, προβλέπεται ειδική διαδικασία απαλλαγής για πατέρα τριών ή περισσότερων ζώντων τέκνων, καθώς και για πατέρα που ασκεί αποκλειστικά την επιμέλεια ή τη γονική μέριμνα ανήλικου τέκνου, εφόσον βέβαια πληρούνται οι ειδικότερες νόμιμες προϋποθέσεις.

Αυτός είναι και ο λόγος που δύο φαινομενικά παρόμοιες στρατολογικές υποθέσεις μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική λύση.

Τι πρέπει να γίνει όταν υπάρχει ήδη στρατολογική εκκρεμότητα;

Το πρώτο βήμα είναι να σταματήσουν οι υποθέσεις.

Δεν αρκεί ο ενδιαφερόμενος να θυμάται ότι «είχα κάποτε αναβολή μέχρι τα 28» ή ότι «μου είχαν πει πως επειδή μένω στο εξωτερικό δεν έχω πρόβλημα».

Χρειάζεται να εξακριβωθούν επίσημα:

η τρέχουσα στρατολογική κατάσταση, η ημερομηνία κατά την οποία υπήρχε υποχρέωση κατάταξης, οι αναβολές που έχουν χορηγηθεί, τυχόν κήρυξη σε ανυποταξία ή λιποταξία, διοικητικά πρόστιμα και ενδεχόμενη ποινική εκκρεμότητα.

Μόνο τότε μπορεί να σχεδιαστεί ασφαλής τρόπος τακτοποίησης.

Ένα συνηθισμένο παράδειγμα

Ένας Έλληνας που ζει επί σειρά ετών στο εξωτερικό θεωρεί ότι δεν έχει άμεση στρατολογική υποχρέωση. Κάποια στιγμή χρειάζεται να επιστρέψει στην Ελλάδα για οικογενειακούς ή επαγγελματικούς λόγους και τότε διαπιστώνει ότι παλαιότερη αναβολή του έχει λήξει και ότι έχει δημιουργηθεί στρατολογική εκκρεμότητα.

Σε μία τέτοια περίπτωση το σωστό ερώτημα δεν είναι απλώς «πώς παίρνω απαλλαγή;».

Πρέπει πρώτα να ελεγχθεί τι ακριβώς συνέβη από τη λήξη της αναβολής μέχρι σήμερα, ποια ήταν η κατοικία και η κατάσταση του ενδιαφερομένου σε κάθε χρονική περίοδο και αν υπάρχει νόμιμη βάση για μεταβολή ή τακτοποίηση της στρατολογικής του κατάστασης.

Μία λανθασμένη κίνηση πριν από αυτόν τον έλεγχο μπορεί να δυσχεράνει αντί να λύσει το πρόβλημα.

Πότε χρειάζεται δικηγόρος;

Για μία απλή αίτηση αναβολής που υποβάλλεται εμπρόθεσμα και χωρίς κανένα ιδιαίτερο ζήτημα, ο πολίτης μπορεί σε πολλές περιπτώσεις να εξυπηρετηθεί απευθείας μέσω των διαθέσιμων διοικητικών διαδικασιών.

Η νομική συνδρομή αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν όμως υπάρχει ήδη ανυποταξία ή λιποταξία, διοικητικό πρόστιμο, ποινική δίωξη, αμφισβήτηση της στρατολογικής κατάστασης, πολυετής διαμονή στο εξωτερικό, πρόβλημα με παλαιές αναβολές ή σύνθετο ζήτημα απαλλαγής.

Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται συνολική αντιμετώπιση και όχι αποσπασματικές αιτήσεις σε διαφορετικές υπηρεσίες.

Η έγκαιρη αντιμετώπιση κάνει τη διαφορά

Στις στρατολογικές υποθέσεις ο χρόνος έχει ιδιαίτερη σημασία.

Άλλες δυνατότητες υπάρχουν πριν από την ημερομηνία κατάταξης και άλλες όταν έχει ήδη δημιουργηθεί ανυποταξία. Άλλα δικαιολογητικά απαιτούνται για μία αναβολή και άλλα για μία απαλλαγή. Διαφορετική αντιμετώπιση απαιτεί ο κάτοικος Ελλάδας και διαφορετική μπορεί να χρειάζεται ο Έλληνας που έχει εγκατασταθεί μόνιμα στο εξωτερικό.

Γι’ αυτό η ασφαλέστερη αντιμετώπιση είναι να ελέγχεται η στρατολογική κατάσταση πριν από οποιαδήποτε ενέργεια και, ιδίως, πριν αφεθεί να παρέλθει η ημερομηνία κατάταξης.

Νομική υποστήριξη σε στρατολογικές υποθέσεις

Το δικηγορικό μας γραφείο παρέχει νομική υποστήριξη σε ζητήματα στρατολογικής κατάστασης, αναβολών και απαλλαγών, καθώς και σε υποθέσεις ανυποταξίας και λιποταξίας.

Αναλαμβάνεται ο έλεγχος της στρατολογικής κατάστασης και των σχετικών εγγράφων, η επικοινωνία και εκπροσώπηση ενώπιον των αρμόδιων υπηρεσιών όπου αυτό επιτρέπεται, η προετοιμασία των απαιτούμενων αιτημάτων και δικαιολογητικών και, όταν υπάρχει ποινική διάσταση, η δικαστική αντιμετώπιση της υπόθεσης.

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στις υποθέσεις Ελλήνων κατοίκων εξωτερικού, όπου η στρατολογική εκκρεμότητα συχνά συνδέεται με γεγονότα πολλών ετών και απαιτεί προηγουμένως πλήρη έλεγχο του ιστορικού διαμονής, των αναβολών και της στρατολογικής κατάστασης του ενδιαφερομένου.

Κάθε υπόθεση είναι διαφορετική. Στόχος δεν είναι απλώς η διεκπεραίωση μιας αίτησης, αλλά η επιλογή της νόμιμης διαδικασίας που ανταποκρίνεται στην πραγματική κατάσταση του συγκεκριμένου προσώπου.