Τα τελευταία χρόνια αυξάνονται συνεχώς οι κληρονομικές υποθέσεις με διεθνή στοιχεία. Χιλιάδες Έλληνες που μετανάστευσαν στη Γερμανία τις προηγούμενες δεκαετίες δημιούργησαν εκεί οικογένειες, απέκτησαν περιουσία, αλλά διατήρησαν παράλληλα ακίνητα στην Ελλάδα. Αντίστοιχα, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις αλλοδαπών που εγκαταστάθηκαν μόνιμα στη χώρα μας, παντρεύτηκαν Έλληνες πολίτες και απέκτησαν εδώ την κύρια κατοικία τους.

Όταν επέρχεται ο θάνατος ενός από τα πρόσωπα αυτά, οι συγγενείς έρχονται αντιμέτωποι με ένα σύνθετο πλέγμα ελληνικού, ευρωπαϊκού και πολλές φορές γερμανικού δικαίου. Συχνά πιστεύουν ότι η διαδικασία είναι μία απλή αποδοχή κληρονομίας ενώπιον συμβολαιογράφου. Στην πράξη όμως, οι διεθνείς κληρονομικές υποθέσεις απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή, καθώς ακόμη και μικρές παραλείψεις μπορεί να οδηγήσουν σε σημαντικές καθυστερήσεις ή σε σοβαρές φορολογικές και περιουσιακές συνέπειες.

Μία χαρακτηριστική περίπτωση

Πρόσφατα το γραφείο μας ανέλαβε μία ιδιαίτερα σύνθετη υπόθεση με στοιχεία τόσο ελληνικού όσο και γερμανικού δικαίου.

Η αποβιώσασα ήταν Γερμανίδα υπήκοος, η οποία είχε εγκατασταθεί μόνιμα στην Ελλάδα πριν από αρκετές δεκαετίες και είχε παντρευτεί Έλληνα πολίτη. Ο σύζυγός της είχε ήδη αποβιώσει.

Η οικογένεια αποτελείτο από:

• δύο κόρες της αποβιώσασας, οι οποίες κατοικούν μόνιμα στη Γερμανία,
• μία κόρη του συζύγου της από προηγούμενο γάμο, η οποία κατοικεί στην Ελλάδα.

Ο αποβιώσας σύζυγος είχε συντάξει δημόσια διαθήκη, με την οποία κατέλειπε στην σύζυγό του την επικαρπία όλων των ακινήτων του, ενώ όριζε ότι μετά τον θάνατό της η πλήρης κυριότητα θα περιέλθει ισομερώς στις τρεις κόρες.

Με τον θάνατο της επικαρπώτριας συζύγου δημιουργήθηκαν μία σειρά από νομικά ζητήματα που δεν περιορίζονται στην απλή αποδοχή κληρονομίας.

Ποιο δίκαιο εφαρμόζεται;

Ένα από τα πρώτα ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν είναι ποιο δίκαιο διέπει την κληρονομική διαδοχή.

Δεν αρκεί η υπηκοότητα.

Ούτε αρκεί ο τόπος όπου βρίσκονται τα ακίνητα.

Στις περισσότερες διεθνείς κληρονομικές υποθέσεις εφαρμόζεται ο Κανονισμός (ΕΕ) 650/2012, σύμφωνα με τον οποίο κρίσιμο στοιχείο είναι κατά κανόνα η τελευταία συνήθης διαμονή του θανόντος.

Η απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι καθοριστική, διότι επηρεάζει:

• το εφαρμοστέο κληρονομικό δίκαιο,
• το αρμόδιο δικαστήριο,
• την αναγνώριση αλλοδαπών εγγράφων,
• την έκδοση ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου,
• την αντιμετώπιση της διαθήκης.

Η αξιολόγηση αυτή πρέπει να γίνεται πριν από οποιαδήποτε ενέργεια.

Η σημασία της διαθήκης

Στην υπόθεσή μας υπήρχε δημόσια διαθήκη του συζύγου.

Η διαθήκη είχε οργανώσει τη διαδοχή κατά τρόπο που διαχώριζε την επικαρπία από την ψιλή κυριότητα.

Με τον θάνατο της συζύγου, η επικαρπία αποσβέστηκε αυτοδικαίως και οι ψιλές κυριότητες συνενώθηκαν με αυτήν, με αποτέλεσμα οι τρεις κόρες να αποκτήσουν πλήρη κυριότητα στα ακίνητα σύμφωνα με τους όρους της διαθήκης.

Η εξέλιξη αυτή, αν και φαίνεται απλή, απαιτεί σειρά νομικών ενεργειών ώστε να αποτυπωθεί σωστά τόσο στα συμβολαιογραφικά έγγραφα όσο και στο Ελληνικό Κτηματολόγιο.

Όταν οι κληρονόμοι κατοικούν στο εξωτερικό

Η ύπαρξη κατοικίας στη Γερμανία δημιουργεί επιπλέον πρακτικές δυσκολίες.

Συχνά απαιτούνται:

• έκδοση ελληνικού Α.Φ.Μ.,
• ορισμός φορολογικού εκπροσώπου,
• εξουσιοδοτήσεις και πληρεξούσια,
• συλλογή γερμανικών ληξιαρχικών εγγράφων,
• μετάφραση και επισημείωση (Apostille), όπου απαιτείται,
• συντονισμός με συμβολαιογράφους και λογιστές σε δύο διαφορετικές χώρες.

Η σωστή οργάνωση της διαδικασίας επιτρέπει πολλές φορές την ολοκλήρωση της υπόθεσης χωρίς να απαιτούνται επανειλημμένα ταξίδια των κληρονόμων στην Ελλάδα.

Το Κτηματολόγιο

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και ο έλεγχος των ακινήτων.

Πριν από οποιαδήποτε αποδοχή εξετάζονται:

• οι τίτλοι ιδιοκτησίας,
• οι μεταγραφές,
• οι εγγραφές στο Κτηματολόγιο,
• τυχόν υποθήκες ή κατασχέσεις,
• η πολεοδομική κατάσταση,
• οι δηλώσεις Ε9.

Δεν είναι σπάνιο να διαπιστωθούν αποκλίσεις μεταξύ των συμβολαίων, του Κτηματολογίου και των φορολογικών δηλώσεων, οι οποίες πρέπει να αντιμετωπισθούν πριν από την ολοκλήρωση της αποδοχής.

Η φορολογία δεν είναι το μοναδικό ζήτημα

Πολλοί κληρονόμοι θεωρούν ότι η υπόθεση περιορίζεται στον φόρο κληρονομίας.

Στην πραγματικότητα, απαιτείται συνολικός σχεδιασμός.

Πρέπει να εξετασθούν:

• η αποδοχή ή αποποίηση της κληρονομίας,
• η ύπαρξη τραπεζικών καταθέσεων,
• τυχόν εκκρεμείς οφειλές,
• μισθωμένα ακίνητα,
• εκκρεμείς δικαστικές διαφορές,
• η φορολογική εικόνα του θανόντος,
• η μεταγενέστερη διαχείριση των ακινήτων.

Γιατί κάθε διεθνής κληρονομική υπόθεση είναι διαφορετική

Δεν υπάρχουν δύο ίδιες υποθέσεις.

Η υπηκοότητα, η τελευταία κατοικία, ο τόπος όπου βρίσκονται τα ακίνητα, η ύπαρξη ή μη διαθήκης, οι οικογενειακές σχέσεις και η περιουσιακή κατάσταση δημιουργούν κάθε φορά διαφορετικά νομικά δεδομένα.

Για τον λόγο αυτό δεν είναι ασφαλές να εφαρμόζονται γενικές οδηγίες ή πληροφορίες που βρίσκει κανείς στο διαδίκτυο.

Κάθε υπόθεση πρέπει να εξετάζεται εξατομικευμένα.

Η σημασία της σωστής προετοιμασίας

Στις διεθνείς κληρονομικές υποθέσεις, η επιτυχία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την προετοιμασία.

Η συγκέντρωση των εγγράφων, η επιλογή της κατάλληλης διαδικασίας, ο έλεγχος του εφαρμοστέου δικαίου και ο συντονισμός όλων των εμπλεκομένων επαγγελματιών είναι στοιχεία που καθορίζουν τόσο τη διάρκεια όσο και την επιτυχία της διαδικασίας.

Η έγκαιρη νομική συμβουλή μπορεί να αποτρέψει σημαντικά λάθη και να εξασφαλίσει ότι η κληρονομική διαδοχή θα ολοκληρωθεί με ασφάλεια και χωρίς περιττές επιβαρύνσεις.

Το δικηγορικό μας γραφείο

Το δικηγορικό μας γραφείο διαθέτει εμπειρία στη διαχείριση διεθνών κληρονομικών υποθέσεων με στοιχεία ελληνικού και γερμανικού δικαίου. Αναλαμβάνουμε ολοκληρωμένα την εκπροσώπηση κατοίκων εξωτερικού σε υποθέσεις αποδοχής κληρονομίας, δημοσίευσης και ερμηνείας διαθηκών, έκδοσης κληρονομητηρίων, ελέγχου τίτλων, κτηματολογικών εγγραφών και φορολογικών διαδικασιών, σε συνεργασία με συμβολαιογράφους, λογιστές και λοιπούς επαγγελματίες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Στόχος μας είναι η ασφαλής και αποτελεσματική ολοκλήρωση κάθε υπόθεσης, με πλήρη ενημέρωση του εντολέα σε κάθε στάδιο της διαδικασίας.